Opiekun nieformalny – kto to taki?

SPIS TREŚCI

1. Opiekun nieformalny osoby starszej – kto to taki?
2. Pomagam rodzicom, ale czy już jestem opiekunem nieformalnym?
3. Dlaczego określenie „opiekun nieformalny osoby starszej” jest wciąż w Polsce mało popularne?
4. Codzienne wsparcie to też opieka
5. Nieświadomi opiekunowie – czas dostrzec własny wysiłek
6. Sprawdź czy jesteś opiekunem nieformalnym osoby starszej

Opiekun nieformalny osoby starszej – kto to taki?

Opiekunem nieformalnym osoby starszej jest np. nasza mama opiekująca się swoją mamą, a naszą babcią, sąsiad opiekujący się niepełnosprawną żoną, czy kolega, który kilka razy w tygodniu odwiedza swojego tatę i robi mu zakupy, uczestniczy w wizytach lekarskich, pomaga w załatwianiu spraw urzędowych. W praktyce każdy z nas zna opiekuna nieformalnego osoby starszej, jednak nie każdy ma świadomość, że takim pojęciem określa się tę rolę.

Pomagam rodzicom, ale czy już jestem opiekunem nieformalnym?

Współcześnie coraz rzadziej spotykamy rodziny wielopokoleniowe mieszkające w jednym gospodarstwie domowym, jednak prędzej czy później wielu z nas zacznie częściej odwiedzać starszych członków rodziny lub nawet zamieszka z nimi, by zapewnić im wsparcie i opiekę. W ten sposób wchodzimy w nową rolę społeczną – opiekuna nieformalnego naszych starszych bliskich.

Wchodzenie w rolę opiekun nieformalnego osoby starszej może przebiegać stopniowo i początkowo mieć charakter sporadycznej pomocy w załatwianiu spraw urzędowych czy towarzyszeniu w wizytach lekarskich.

Z czasem, pomoc staje regularna i przeradza się w stałe wspieranie i odciążanie seniora w codziennych sprawach, takich jak np.: robienie zakupów, przygotowywanie i dostarczanie posiłków, organizowanie wsparcia medycznego. Do tego dochodzi także pozostawanie z nim w stałym kontakcie telefonicznym.

Zmiana – ze sporadycznej pomocy na udzielanie stałego wsparcia osobie starszej – jest często niezauważalna i rozciągnięta w czasie. Przez to wielu opiekunów nieformalnych nie od razu uświadamia sobie wagę roli którą pełnią.

Opiekunem nieformalnym osoby starszej możemy stać się również nagle – np. na skutek niespodziewanego zdarzenia w wyniku którego następuje nagłe pogorszenie stanu zdrowia czy hospitalizacja bliskiej osoby. W przeciwieństwie do stopniowego wchodzenia w tę rolę, sytuacja ta jest bardziej jednoznaczna – od razu stajemy przed koniecznością zapewnienia opieki i nie mamy wątpliwości, że staliśmy się opiekunami nieformalnymi osoby starszej.

Nagłe przejęcie tej roli wiąże się często ze stresem i dezorientacją, ponieważ życie opiekuna zmienia się niemal z dnia na dzień. W krótkim czasie musi on np. zorganizować pomoc medyczną, dostosować przestrzeń domową do nowych potrzeb, zdobyć wiedzę na temat pielęgnacji i opieki, a często także pogodzić nowe obowiązki z pracą zawodową i własnym życiem rodzinnym.

Brak wcześniejszego przygotowania sprawia, że wielu opiekunów czuje się przytłoczonych i zagubionych, nie wie gdzie szukać wsparcia i jak odnaleźć się w tej nagłej zmianie.

Dlaczego określenie „opiekun nieformalny osoby starszej” jest wciąż w Polsce mało popularne?

W Polsce termin „opiekun nieformalny osoby starszej” wciąż nie jest powszechnie znany. Choć to właśnie członkowie rodziny najczęściej zajmują się swoimi starszymi rodzicami czy dziadkami, nie myślą o sobie w ten sposób.

Naszym zdaniem, dzieje się tak z kilku powodów. Po pierwsze, wielu z nas nie traktuje pomagania seniorom jako szczególnej roli, która zasługuje na specjalne określenie, ale jako naturalny obowiązek wynikający z relacji rodzinnych, przyjacielskich czy sąsiedzkich. Często obowiązek ten postrzegany wręcz jako moralny i społeczny nakaz.

Opieka nad seniorem często jest kojarzona też z zawodem opiekuna medycznego, czyli z wykonywaniem specjalistycznych zabiegów i posiadaniem profesjonalnej wiedzy. Albo z opieką nad osobą ciężko, przewlekle chorą. Wiele osób nie uznaje codziennego pomagania bliskiemu – jak robienie zakupów, towarzyszenie w wizytach lekarskich czy udzielanie wsparcia emocjonalnego poprzez codzienne, telefoniczne rozmowy – za „prawdziwą” opiekę, która zasługuje na specjalne nazewnictwo.

Codzienne wsparcie to też opieka

Tymczasem rola opiekuna nieformalnego obejmuje już regularną pomoc w  codziennych czynności jak wspomniane wyżej robienie zakupów, przygotowywanie i dostarczanie posiłków, organizowanie wsparcia medycznego. I choć taka forma wsparcia może wydawać się mniej wymagająca niż opieka medyczna, to ma ona ogromne znaczenie dla jakości życia seniora, a także znacząco wpływają na życie samego opiekuna. Zwłaszcza – co często jest podkreślane w literaturze – że opiekunowie nieformalni osób starszych łączą często opiekę nad seniorem z innymi, wymagającymi obowiązkami – jak wychowywanie dorastających dzieci czy praca zawodowa.

Warto zwrócić także uwagę na fakt, że rolę opiekuna nieformalnego jest pełniona przez miliony ludzi w Polsce. Szacuje się, że w latach 2003-2004 w Polsce było około 2 milionów opiekunów nieformalnych, z czego większość stanowiły kobiety w wieku 50-60 lat.

Opiekunowie nieformalni osób starszych nie są objęci żadnym systemem rejestracji, co uniemożliwia dokładne określenie ich liczby. Jednak biorąc pod uwagę rosnącą liczbę osób starszych w społeczeństwie oraz trendy demograficzne wskazujące na starzenie się populacji, można przypuszczać, że liczba osób pełniących rolę opiekunów nieformalnych również systematycznie wzrasta.

Warto zwrócić tez uwagę na fakt, że termin „opiekun nieformalny osoby starszej” nie został dotychczas uregulowany w przepisach prawa i nie funkcjonuje jako określenie ustawowe. Brak jednoznacznej definicji prawnej również przyczynia się do niskiej świadomości społecznej na temat roli, obowiązków oraz potrzeb opiekunów nieformalnych, co utrudnia im uzyskanie wsparcia.  Może to dziwić, zwłaszcza kiedy różne źródła wskazują, iż nawet 90% potrzeb opiekuńczych osób starszych zaspokajają właśnie ich bliscy. Opieka rodzinna jest w takim razie wciąż podstawową formą wsparcia seniorów w naszym kraju. Wyobraźmy sobie teraz, jak ogromne środki pieniężne musiałyby zostać wydatkowane przez państwo każdego dnia na zapewnienie opieki instytucjonalnej dla seniorów, gdyby nieformalni opiekunowie przestali pełnić swoje obowiązki.

Nieświadomi opiekunowie – czas dostrzec własny wysiłek

Wiele osób pełniących rolę opiekunów nieformalnych nie zdaje sobie sprawy z tego, że faktycznie sprawuje taką funkcję. Brak tej świadomości sprawia, że nie doceniają one własnego wysiłku i zaangażowania, co może utrudniać sięganie po wsparcie lub poszukiwanie rozwiązań ułatwiających codzienną opiekę.

Tymczasem świadomość pełnienia roli opiekuna nieformalnego może znacząco wpłynąć na jakość życia zarówno samego opiekuna, jak i osoby starszej. Pozwoli poszukiwać dostępnych świadczeń, programów edukacyjnych, grup wsparcia, szkoleń czy porad specjalistów, takich jak gerontolodzy. Umożliwi także docenienie własnego wysiłku, co będzie sprzyjało budowaniu poczucia własnej wartości i satysfakcji z niesionej pomocy. Dopiero dostrzeżenie swojego wkładu pozwoli opiekunowi zadbać o własne potrzeby, które często są zaniedbywane w związku z pełnieniem obowiązków opiekuńczych.

Jeśli zastanawiasz się, czy pełnisz rolę nieformalnego opiekuna osoby starszej, przyjrzyj się swoim codziennym obowiązkom. Jeśli większość z poniższych stwierdzeń opisuje Twoją sytuację, prawdopodobnie nim jesteś. 

• Regularnie pomagasz osobie starszej w codziennych czynnościach, takich jak ubieranie się, przygotowywanie posiłków czy sprzątanie mieszkania.
• Wspierasz w organizacji wizyt lekarskich, robieniu zakupów lub załatwianiu spraw urzędowych.
• Przypominasz o przyjmowaniu leków lub kontrolujesz, czy są zażywane.
• Zapewniasz wsparcie emocjonalne poprzez codzienne rozmowy, zarówno telefoniczne, jak i osobiste spotkania.
• Twoja pomoc ma charakter stały i regularny – codziennie lub kilka razy w tygodniu.
• Osoba starsza często zwraca się do Ciebie jako do pierwszej osoby w razie potrzeby.
• Twoja obecność i zaangażowanie mają kluczowe znaczenie dla codziennego funkcjonowania osoby starszej.
• Wykonujesz wyżej wymienione czynności bez wynagrodzenia.
• Opieka wpływa na Twoje życie zawodowe lub osobiste.